Amasya’da bin bir çeşitlilik gösteren el sanatları; halı ve kilim dokumacılığından, teneke
semaver yapımına; peştamal ve çarşaf dokumacılığından, iğne oyasına; ağaç işçiliğinden
kırnap/halat eğirmesine ve bugün de yeniden canlandırılmaya çalışılan Yassıçal Çuhası
dokumacılığına kadar, geniş bir yelpaze içerisinde, ayakta kalmaya çalışıyor. Geleneksel
kültür miraslarına sahip çıkmada oldukça hassas davranan Amasyalılar; halk eğitim merkezlerinde
açılan yöresel el sanatları kurslarıyla da bu duyarlılıklarını ortaya koyuyor. |
Halı ve Kilim Dokumacılığı
Halı ve kilim dokumacılığının Anadolu'daki ilk yayılması ve gelişmesi, Selçuklu dönemine
rastlıyor ve bu dönemde başlayıp Osmanlı döneminde devam eden dokumacılık; günümüzün
Amasyası’nda da uzun geçen kış mevsimlerinde, kadınları için hem zamana el emeği–göz
nuruyla değer katma çabası, hem de geçim kapısı oluyor. Yassıçal Beldesi ve Sarıyar Köyü'nde
hâlâ devam eden halı ve kilim dokumacılığı; daha çok, yörenin ihtiyacını karşılamak amacıyla
uygulanıyor ve Amasyalı kadınların, evlerindeki tezgâhlarda dokuduğu kilimler ve halılar,
sadece renkleriyle bile, görenleri büyülüyor.
Teneke Semaver Yapımı
Yeşilırmak’ın bereket getirdiği Amasya toprakları; bağlar ve bahçeler yönünden oldukça zengin.
Amasyalı çiftçilerin en büyük lüksü ise; bu bereketli toprakları işlerken, bir ağaç gölgesinde
soluklanıp semaverde demlenmiş, bir bardak çayı yudumlamak… İşte Amasya’da, kolayca taşınabilen,
teneke semaver yapımının gelişmiş olmasının temel nedeni de bu… Öte yandan; usta eller
tarafından işlenip tezgâhlarda satışa sunulan, işlemeli teneke semaverler çiftçilerin vazgeçilmez
eşyaları arasındaki yerini hiç kaybetmezken; yolu Amasya’ya düşen birçok ziyaretçi için de
sevdiklerine götürebilecekleri, güzel ve özgün birer hediyelik eşya niteliğini taşıyor.
Peştemal, Çarşaf Dokuma ve Bağlama
Kamçılı adı verilen tezgâhlarda dokunan peştamallar, çarşaflar, masa örtüleri ve daha niceleri;
çeşitli motiflerle süsleniyor ve tezgâhlardaki yerini alıyor Amasya’da hâlâ... İçlerinde en çok
dikkat çekenler ise; Merzifon yöresinde dokunan ürünlerin üzerine işlenen motifler ve bu
motiflerdeki renkler…
İğne Oyası
Yemeni uçlarına, rengârenk çiçekler konduruluyor Amasya’da... Genç kızların, çeyizlik olarak,
iğneyle ince ince işledikleri oyalar; bir başka güzellik katıyor çehrelerine… El becerisiyle
iplerin dansı pek de kolay değil ama göz kamaştırıyor. Gelin kızların kına gecesinde giydikleri
bindallılarda, kâh yaka çiçeği, kâh para kesesi gibi aksesuarlar olarak da karşımıza çıkan iğne
oyaları; en azından şimdilik, ninelerin sandıklarına hapsedilmemiş Amasya’da…
Kırnap–Halat Eğirme
Kendir veya keçi kılından yararlanılarak yapılan çuval, kilim, heybe, torba ve halatlar Amasya’ya
bağlı Gümüşhacıköy yöresinde günümüzde yaşatılmaya çalışılan bir el sanatı ustalığı… El tezgâhlarında,
yöre halkı tarafından “Kırnap” adı verilen kendir veya keçi kılı, tek tek eğrilerek bir bütün haline
getiriliyor ve epeyce zahmetli olan eğirme işlemi, hâlâ yaşatılmaya çalışılıyor.
Yassıçal Çuhası
150-200 yıllık bir geçmişe sahip olan Yassıçal Çuhası; Amasya’da yaşatılmaya çalışılan bir başka el
sanatı… Dekoratif ev mefruşatı veya giysilerin belirli kısımlarında kullanılmak için üretilen
çuhalar; genellikle sipariş alınarak yapılıyor veya Halk Eğitim Merkezi’nde satışa sunuluyor.
Amasya’da önemli bir ekonomik kaynak da sağlayan ve mekikli dokuma tezgâhlarında işlenen çuhaların
desenleri ve renk çeşitliliği, gerçekten dikkate değer bir albeni sergiliyor. |
