 | | |
Ana Sayfa /
Aziz Theodore |  | | | |  |
Aziz Theodore - Theodore Amesius | |
| | |  | |
Osmanlı çağının “Şehzadeler Kenti” olarak tanınan, Amasya Türklerin Fethinden
önce önemli bir kültür merkezi olma özelliğine sahip olmuş ve Anadolu’nun sosyal
yapısını etkileyen önemli insanlar yetiştirmiştir. Ancak biz bu insanların
çoğunu hiç tanımayız. Batıda çok tanındığı halde, bizim halkımız tarafından
hemen hemen hiç bilinmeyen bir hemşerimiz, “Theodore Amesius”dur. Özellikle
Ortodoks kiliselerindeki ikonalarda “Ejder Öldüren Aziz” şeklinde sıkça resmedilen
kahramanlardan birisi olan bu Roma subayı, Amasyalıdır. Aslına bakılırsa;
Hıristiyanlığın ilk yayıldığı yer Anadolu olduğu için, Hıristiyan azizlerinin
çoğu Anadolu kökenlidir. Hıristiyan efsanelerinin, imgelerinin de çoğu Anadolu kaynaklıdır.
Hıristiyanlıkta. Erken dönem kilise tezyinatında “Ejder öldüren aziz” motifleri
sıkça kullanılmıştır. Anadolu pagan inancından esinlenerek oluşturulan bu
kompozisyonlarda, çoğu kez iki aziz birlikte resmedilmiştir. Bazen at üstünde,
bazen ayakta durur şekilde gösterilen bu kahramanlar, Aziz George ve
Aziz Theodore dur. İkisinden ejder öldürmeyle ilgili olarak en erken betimlenen,
Aziz Theodore’dir ve bilindiği kadarıyla ilk olarak 8. yüzyılda bir metinde
ejder öldürmeyle ilgili olarak adı geçer. Ele geçirilmiş en eski resim ise,
7. yüzyılla ait Euchaïta piskoposu adına yapılmış kurşun mühürlerdedir.
(Euchaita, Mecitözü’ nün Avkat köyüdür ve Roma çağında Amasya’ya bağlıdır.
Saint Theodore manastırının yerinde de bugün Elvan Çelebi Tekkesi bulunmaktadır.)
Atina’daki Benaki Müzesi’nde 11–12. yüzyıllara ait ve Amasya’dan bulunmuş olduğu
düşünülen bir plakada, iki aziz yerde
yatan birisine mızrak saplarken görülürler. 10. Yüzyıla ait bir Ermeni kilisesi
olan Akdamar’da, Kapadokya kiliselerinde ve daha birçok yerde, ejder öldüren
Theodore figürleriyle karşılaşabilirsiniz. Hıristiyan tezyinatına paganizmden
geçen ve muhtemelen ilk defa Amasya’da Hıristiyanlık temel ikonografisine giren
bu görsel imge, daha sonra değişik kültürler tarafından da kullanılmıştır.
Hatta İslami dönemde bile varlığını sürdürmüştür. Danişmentli ve Selçuklu
sikkelerinde “Ejder öldüren iki atlı” figürünü görmek mümkündür. |
| |
Ben, hemşerim Theodore Amesius’u çok yakın zamanda, bir Venedik seyahatinde tanıdım.
San Marco meydanında; gurubumuzun rehberi, bir sütun üzerindeki heykeli
göstererek “Amasyalı Theodore” deyince, şaşırdım. Ne kadar çok şeyden habersiz
yaşadığımızı fark ettim. Ve hemşerim Theodore Amasius hakkında bir araştırma
yapma gereği duydum. Ulaştığım bilgileri sizler ile paylaşmak istiyorum. Çeşitli
kaynaklardan temin ettiğim, kilise tezyinatından alınmış resimleri de ekleyerek,
“Theodore Amesius’’u sizlere tanıtmak istiyorum.
Teodor Amesius: Roma döneminde M.S. 284 - 305 tarihleri arasında Amasya’da yaşadı.
Çok genç yaştayken Roma Ordusu’na kayıt oldu. Latincede “acemi asker” anlamına
gelen “tyrid” lakabı ile anılırdı. Gözü pekliği ve cesareti sayesinde ordu
içerisinde kendini kabul ettirdi. Roma İmparatoru Maksimia’nın hükümdarlığı
sırasında, Hıristiyanlığa katı bir şekilde baskı uyguladığı dönemde Hıristiyanlığı
seçti. İnananları etrafında topladı. Güçlü bir önder haline geldi. Roma idaresi,
bir süre sonra, Hz. İsa’ya inananların bu işten vazgeçmelerini ve putlara kurban
adamalarını istedi. Bu emirlere uymayanlar üzerinde zulme başladı. Amasya’daki
Hıristiyan mabetlerini yıktı. Çok sayıda inanmış Hıristiyan’ı katletti.
Romalılar,
Hıristiyanlığı kabul ettiğini bildikleri Theodore’ den daha iyi düşünmesini ve
bu işten vazgeçmesini istediler. Cevap vermesi için zaman tanıdılar. Ancak o kararından dönmedi.
İnancından vazgeçmeyeceği yönünde cevap verdi. Roma idaresini kızdırdı ve etrafında
toplananlarla birlikte işkenceye tabi tutuldu. İşkencelerden sonra ateşte yakılarak
öldürüldü. Öldürüldüğü zaman henüz 21–22 yaşlarındaydı.
Öldürülmesinden sonra
Hıristiyanlar arasında “aziz” ilân edildi. Adı da “acemi asker ” olmaktan çıkarıldı
ve “Amasyalı Theodore” diye anıldı. Anadolu’nun çeşitli kentlerinde adına kiliseler
yapıldı. Hıristiyanlıkta kutsal kabul edilen emanetleri, Amasya’dan İstanbul’da
sonradan adının da verildiği bir kiliseye nakledildi. Kafası İtalyanlar tarafından
Geata şehrine götürüldü ve burada “Teodora Amasiea” (Amasyalı Teodore) olarak anıldı.
İtalya’nın liman kenti Brindisi’de adına kilise inşa edildi. Kentin “koruyucu Azizi”
olarak kabul edildi. | | |
İSMAİL HAKKI GÖZTAŞ
Mimar | | |  | |
| | | | |
|
